Foto: Halvor Farsund Storvik.
Foto: Halvor Farsund Storvik. (Foto: Halvor Farsund Storvik)

Fylkesmannen – éi dør til staten for kommunane

I kommunereforma og regionreforma vert det diskutert kva oppgåver som skal liggja kvar, stundom utan prinsipielle tankar om kvar oppgåvene høyrer til. 

Denne teksten er opprinneleg publisert på fylkesmannsbloggen og er publisert etter godkjenning frå forfattar.

Hovudprinsipp for fordeling av oppgåver i offentleg forvaltning har vore:

-  kommunane yter dei viktigaste tenestene som direkte gjeld innbyggjarane, til dømes grunnskule, barnehage, omsorgstenester

-  fylkeskommunane har ansvar for områda som er for store for kommunane, til dømes regional samfunns- og næringsutvikling, fylkesvegar, kollektivtrafikk og drift av vidaregåande skular

Assisterande fylkesmann Gunnar O. Hæreid. 
Assisterande fylkesmann Gunnar O. Hæreid. 

-  fylkesmennene følgjer på vegner av staten opp kommunane med initiativ, rettleiing, tilsyn og klagehandsaming, for å sikra likeverdige tenester i samsvar med fastsette standardar i lov og forskrift

- sektororgan i staten har ansvaret for landsfemnande oppgåver som toll, skatt, mattryggleik, politi, kriminalomsorg, kraftutbygging (både vatn og vind), domstolar, sjukehus og riksvegar

Hovudprinsippa er enkle, men praktiseringa og grensedragingar byr på problem. Til dømes har fylkeskommunen og fylkesmannen på planområdet fått felles rettleiingsansvar overfor kommunane. Og mange har vanskar med å skilja mellom ansvaret fylkeskommunane har for dyr det kan jaktast på, som hjort og elg, og ansvaret fylkesmennene har for dyr det ikkje kan jaktast på, som ulv og jerv.

Fylkesmennene på Vestlandet fekk i desember 2016 utarbeidd ein rapport som drøftar kva oppgåver som eigentleg burde høyra under fylkesmennene. Bakgrunnen er mellom anna at fylkesmennene får tilbakemeldingar om at kommunane har dårlege erfaringar med direkte linjer til statlege sektororgan, fordi sektororgana ikkje kjenner kommunane og ikkje klarar å sjå samanhengen med andre oppgåver kommunane har ansvar for. Her har fylkesmannen eit fortrinn, med god kjennskap og relasjon til kommunane og dei mange oppgåvene dei utfører. Difor rår rapporten til å leggja ansvaret for å følgja opp slike sektoroppgåver til fylkesmannen, til dømes regionkontora til IMDi, rettleiings- og utviklingsoppgåvene frå Utdanningsdirektoratet, regionalt bustadsosialt arbeid frå Husbanken.

I juni sette regjeringa ned eit ekspertutval som skal føreslå oppgåver som kan styrka samfunnsutviklarrolla til fylkeskommunen og gje betre tenester for innbyggjarar og næringsliv. Utvalet følgjer opp regionreforma, der Stortinget nyleg vedtok å gå frå 19 til 11 fylke frå 2020.

I diskusjonane om organisering av offentleg forvaltning er det viktig å halda på oversiktlege prinsipp. Prinsippet om at kommunane skal ha éi dør til staten gjennom fylkesmennene, kan vera eitt av dei.

Til toppen