TREND: Lauping er i vinden som aldri før. I fjor deltok over 25.000 menneske i Oslo Maraton, noko som er rekord. Foto: Erlend Aas / NTB scanpix / NPK
TREND: Lauping er i vinden som aldri før. I fjor deltok over 25.000 menneske i Oslo Maraton, noko som er rekord. Foto: Erlend Aas / NTB scanpix / NPK

Løp, ikkje kjøp

Minimalistsko, overpronasjon, dynamisk oppvarming. Gløym fagspråket, gløym trendane. Dra på deg joggeskorne og kom deg ut av døra, er ekspertanes råd.

  • Endret

Folk melder seg på halv- og heilmaraton som aldri før. I takt med at interessa for lauping har auka, fløymer marknaden over av produkt som vert hevda å redusere skader og auke prestasjonane. Men ofte har slike produkt liten eller ingen beviseleg effekt.

Arkikkelen held fram under biletet

TREN RIKTIG: Trenar Jorild Eiksund i Tren For Livet (til venstre) forklarer laupegruppa kvifor riktig teknikk er viktig. Vidare i ring frå venstre: Michael Hughes-Espedal, Louisa Hughes-Espedal, Sissel Mathisen, Ann-Kristin Stokke og Monica Gulbrandsen. 
TREN RIKTIG: Trenar Jorild Eiksund i Tren For Livet (til venstre) forklarer laupegruppa kvifor riktig teknikk er viktig. Vidare i ring frå venstre: Michael Hughes-Espedal, Louisa Hughes-Espedal, Sissel Mathisen, Ann-Kristin Stokke og Monica Gulbrandsen. 

I tillegg vert me bombardert vi av råd og tips om korleis vi kan unngå og behandle skadar, korleis få mest ut av treningsøkta, kva vi skal ete og kva vi må unngå. Husk å tøye ut, ikkje finn på å tøye ut, spring fort, spring sakte. Kva er sanninga?

Senter for idrettsskadeforsking ved Noregs idrettshøgskole har nettopp slike problemstillingar som fagfelt. Og forskar og fysioterapeut for Olympiatoppen, Benjamin Clarsen, som sjølv er ivrig laupar, følgjer nøye med på internasjonal forsking på lauping. Han meiner det er eit for stort fokus på utstyr og ulike treningsprogram og -system.

– Først og fremst bør ein føle at lauping er gøy. Kva slags utstyr ein bruker, er underordna – ja, mange vil hevde det nærmast er utan betydning, seier Clarsen.

Arkikkelen held fram under biletet

BEHAGELEGE SKO: Tydinga sko har for skadar er sterkt overvurdert, viser fleire store undersøkingar. – Vel ganske enkelt sko som kjennest bra, seier forskar og fysioterapeut Benjamin Clarsen. 
BEHAGELEGE SKO: Tydinga sko har for skadar er sterkt overvurdert, viser fleire store undersøkingar. – Vel ganske enkelt sko som kjennest bra, seier forskar og fysioterapeut Benjamin Clarsen. 

Sko og skader

For mange løparar er joggesko den heilage gral innan treningsutstyr. Og det finst tallause meiningar om kva ein skal kjøpe og korleis dei skal virke: Det vert hevda for eksempel at ein bør byte sko etter så og så mange kilometer, ut frå teorien om at dei mister evna til å gi korrekt demping. Anten føtene bøyer seg utover eller innover kan dei «rettast opp» med korrigerande fottøy for over- og underpronasjon.

I skobutikken blir gjerne joggestilen din analysert med video, og ved at du står på ein glasplate som skal avsløre kva støtte du trenger under føtene. Det er likevel lite vitskapleg prov for at skoval påverkar skaderisiko.

TØYING: Ifølgje den siste forskinga er det lite som tyder på at tøying minskar skaderisikoen ved lauping. Foto: NTB scanpix / NPK
 

– Tre store undersøkingar er gjort med amerikanske militære. I rekruttfasen fekk halvparten spesielt tilpassa sko, den andre halvparten ikkje. Skadefrekvensen var statistisk sett lik i begge grupper, fortel Clarsen.

Han anbefaler ganske enkelt at ein vel sko som kjennest bra og som ein likar. Når det gjeld trenden med «berrføttjogging», som skoprodusentane prøver å tekkjest ved å tilby sko med veldig tynne solar (minimalistsko), er forskinga mangelfull.

– På individnivå kan nokre truleg ha fordel av å skifte til minimalistsko. Dette gjeld først og fremst dei som alt har ein skade. Å flytte tyngda lenger fram på foten kan avlaste området der skaden er. Men i det store bildet er det lite som tyder på at slike sko minskar skaderisikoen, seier Clarsen.  

Løpeteknikk

Clarsen meiner teknikk er langt viktigare enn skotype.

– Det som aukar skaderisikoen mest er å overdrive. Eit vanleg eksempel er veltrente folk som har sykla heile sommaren og byrjar å springe på hausten. Lauping belastar kroppen på ein annan måte enn sykling og mange spring på seg skadar. Det beste vil vere å heller jogge litt heile året. Har du ikkje jogga på ei stund, hald igjen mest mogleg i starten og ikkje auk distansen med meir enn 10 til 30 prosent i veka, er Clarsens råd.

Skadar er nærast uunngåelege om ein spring mykje. Då kan det vere lurt å ta ein pause eller springe kortare distanser. Ifølgje nyare forsking er det nemleg lite som tyder på at det hjelper å for eksempel unngå asfalt, tøye meir eller ise ned skaden.

Arkikkelen held fram under biletet

LINDRING: Ein har lenge trudd det hjelper å ise ned skadar. Nyare forsking tyder likevel på at det først og fremst er smertelindrande, fordi kulden ikkje kjem djupt nok i vevet til å få god nok verknad. 
LINDRING: Ein har lenge trudd det hjelper å ise ned skadar. Nyare forsking tyder likevel på at det først og fremst er smertelindrande, fordi kulden ikkje kjem djupt nok i vevet til å få god nok verknad. 

– Ein vil oppleve litt smerte og ubehag her og der. Om dette går utover gleda ved springing i betydeleg grad kan det kanskje vere lurt å oppsøkje ein fysioterapeut. Denne yrkesgruppa har fått veldig mykje ny kunnskap om skadar berre dei siste par åra, og vil kunne gje deg råd og behandling tilpassa dine individuelle behov, meiner Clarsen.

Spar på kreftene

Jorild Eiksund er trenar bunden til Tren For Livet, eit treningsfirma som tilbyr utetrening i Oslo og Bærum. Under ei vekevis intervalltrening med ei av hennar grupper på Fossum i Bærum viser ho deltakarane korleis dei gjennom nokre enkle grep kan få meir ut av treninga og minske skaderisikoen.

– Det handlar om å oppnå mest mogleg fart med minst mogleg krefter, for å seie det enkelt. Det grunnleggjande er å halde hovudet stødig, med blikket opp, slappe av i skuldrene og unngå å rotere hoftepartiet for mykje. Ein skal ha ein litt «stolt» haldning. Det er også viktig å bruke armane aktivt – i nesten 90 graders vinkel. Dette motverkar hofterotasjon og hjelper med framdrifta, forklarer Eiksund.

LAUPETEKNIKK VIKTIG: Land med foten under kroppen, ha ei «stolt» haldning, bruk armane aktivt og ta mange korte skritt, er blant råda for å minimere skaderisiko og auke uthald og laupeglede. 
LAUPETEKNIKK VIKTIG: Land med foten under kroppen, ha ei «stolt» haldning, bruk armane aktivt og ta mange korte skritt, er blant råda for å minimere skaderisiko og auke uthald og laupeglede. 

Ved å bruke kroppen feil er det fort gjort både å pådra seg skader og hindre den flyten som for mange er sjølve kicket ved lauping.

– Foten skal treffe bakken mest mogleg under tyngdepunktet i kroppen – under hoftene. Treffer den langt framfor deg, blir foten som ein brems. Korte, raske steg mens ein presser hofta opp og fram vil vere med på å fordele energien dit den gjer mest nytte, seier Eiksund.

Ho strekar under at slike teknikkar ikkje handlar om at ein på død og liv skal springe fortast eller lengst mogleg. Men at alle – uansett ambisjonsnivå – vil dra nytte av betre teknikk. Eit kurs kan vere vel verdt strevet, då ein raskt blir gjort merksam på feil medan ein øver seg.

– Ved å fokuserer på berre eit par av desse teknikkane vil ein få betre framdrift og flyt – kort sagt: meir løpeglede. Og det er jo det handlar om, seier Eiksund.

(©NPK)

 

Til toppen