VIDUNDERPRODUKT: Nylonstrømpene vart marknadsført som «klare som dagen» og skulle tole mykje meir enn silkestrømper. Foto: Aktuell / NTB scanpix
VIDUNDERPRODUKT: Nylonstrømpene vart marknadsført som «klare som dagen» og skulle tole mykje meir enn silkestrømper. Foto: Aktuell / NTB scanpix

Strømpa som tok verda med storm

For 75 år sidan kom nylonstrømper for første gong i butikkane. Få – om nokon – moteplagg er blitt møtt med tilsvarande begeistring og begjær.

  • Endret

Førehandshypen rundt nylonstrømpene var på høgde med det ein i dag ser rundt Apple-produkta. I New York vart 800.000 par rivne vekk frå hyllene på lanseringsdagen 16. mai 1940. Og rundt om i USA vart heile lageret på fire millionar utselt på to dagar.

Vist på Verdsutstillinga

Nylonstrømpa var DuPonts vidunderprodukt, presentert året før på Verdsutstillinga i New York. Kjemiselskapet hadde patentert nylon i 1937, då ein skjønte at dette kunstige fibermaterialet var eigna til å erstatte silke. DuPont marknadsførte nylon som «sterkt som stål, men tynt som spindelvev».

Artikkelen held fram under biletet

NORSK PRODUKSJON: I Noreg starta ein produksjon av nylonstrømper i 1949 ved fleire fabrikkar. Ifølgje bladet Aktuell var det etter frigjeringa «få ting som har vore så etterstreba av våre damer som nylonstrømper».
NORSK PRODUKSJON: I Noreg starta ein produksjon av nylonstrømper i 1949 ved fleire fabrikkar. Ifølgje bladet Aktuell var det etter frigjeringa «få ting som har vore så etterstreba av våre damer som nylonstrømper».

– Silke var veldig dyrt, og silkestrømper rivna lett. Med nylon kunne ein i prinsippet lage strømper som «vara evig», seier konservator Kari-Anne Pedersen ved Norsk Folkemuseum.

Sjølv om dei nye strømpene ikkje var så sterke som det vart antyda, og heller ikkje var spesielt billege i den tida, var det tydeleg at dei kom til å revolusjonere moteverda allereie då DuPont dreiv prøvesal blant dei tilsette i månadane før lanseringa. Og produksjonskapasiteten var ikkje i nærleiken av å dekke etterspørselen etter at dei hamna i butikkane. Men nesten like raskt som nylonstrømper kom på marknaden, forsvann dei.

Nylon-opptøyar

Med angrepet på Pearl Harbor i desember 1941 var USA trekt inn i andre verdskrigen. Fordi nylon var lett å produsere og slitesterkt, vart mesteparten brukt til blant anna fallskjermproduksjon – også då som silkeerstatning.

REPRESENTATIV HUSMOR: 1950-åra var husmoras tiår. No skulle ho ta seg godt ut overfor mannen, og nylonstrømper var ein naturleg del av stilen.
REPRESENTATIV HUSMOR: 1950-åra var husmoras tiår. No skulle ho ta seg godt ut overfor mannen, og nylonstrømper var ein naturleg del av stilen.

I Noreg var nylonstrømper på dette tidspunktet noko ein knapt hadde høyrt om, langt mindre noko folk kunne kjøpe.

– Det var ikkje før etter krigen at norske kvinner så smått fekk tilgang på nylonstrømper, forklarar konservator Tone Rasch ved Norsk Teknisk museum.

Gleda over å kunne ikle seg dette sensuelle moteplagget frå Amerika var i beste fall kortvarig. Rasjonering og ei rad importrestriksjonar vart innført for å få fart på norsk økonomi gjennom industri og nye arbeidsplassar. I Noreg kom produksjon av nylonstrømper først i gang i 1949, men då ved fleire norske fabrikkar.

I USA var nylonstrømpene derimot på full fart inn i varesortimentet igjen rett etter krigen. Krigsåra hadde skapt eit oppdemma behov, og dei vart rivne vekk like raskt som dei vart leverte til utsalsstadane. I 1945 oppstod fleire «nylon-opptøyar» rundt om i USA. Køar utanfor butikkane med opptil fleire tusen kvinner utarta til veritable gateslag.

Ustoppeleg farsott

I kjølvatnet av knallsuksessen oppstod ei rad rykte rundt eigenskapane og innhaldet i nylon. Avisa The Washington News antyda at nylon kunne vere framstilt av kadaverin – ein substans som blir utvikla gjennom rotning av lik.

– Det vart også sagt at nylon kunne fryse fast til beina, noko det så vidt eg veit ikkje finst noko vitskapeleg belegg for, legg Tone Rasch til.

Slike rykte hadde likevel ingenting å seie for salet.

Artikkelen held fram under biletet

STERKE STRØMPER: Nylon var «sterkt som stål, men tynt som spindelvev», ifølgje DuPont. Førstnemnde viste seg å ikkje vere heilt sant, men det la ingen dempar på salet.
STERKE STRØMPER: Nylon var «sterkt som stål, men tynt som spindelvev», ifølgje DuPont. Førstnemnde viste seg å ikkje vere heilt sant, men det la ingen dempar på salet.

– Nylonstrømper var ein farsott utan like blant kvinner. Nøyaktig kvifor kan ein berre spekulere i. Det blir litt som hysteriet rundt Justin Bieber for nokre år sidan, då tenåringsjenter flokka til Oslo sentrum i tusental for å få eit glimt av idolet, seier Rasch.

Mor vart «sexy»

I Noreg var det på tampen av 1940-åra ei rad strømpefabrikkar rundt om i landet som gjekk over til å produsere dei moterette nylonstrømpene.

– Tidsmessig passa det fint. 1950-åra vart husmoras tiår. Kvinna var i ein frigjeringsprosess der elektriske hjelpemiddel som vaskemaskin og støvsugar, gav henne tidsoverskot. Med dette oppstod også ei forventning om å ta seg godt ut overfor mannen på ein annan måte enn tidlegare – å vere vertinne, om du vil, forklarar Rasch.

Nylonstrømpene gjorde beina meir tiltalande ved å dekke over «skjønnheitsfeil» og kanskje stramme opp litt her og der. Dei første åra vart strømpa også sydd saman, og den karakteristiske saumen bak laga ei elegant linje som gjorde at beina såg lengre ut.

FORBRUKSVARE: Interessa for nylonstrømper var enorm, og eit naturleg produkt for Forbruker-rapporten å teste. Blant anna var marknadsføringa av nylonstrømper som slitesterke sterkt overdriven.
FORBRUKSVARE: Interessa for nylonstrømper var enorm, og eit naturleg produkt for Forbruker-rapporten å teste. Blant anna var marknadsføringa av nylonstrømper som slitesterke sterkt overdriven.

– Dette førte til at kvinner som ikkje hadde fått kjøpt desse strømpene, kunne finne på å teikne ein strek bak på leggen så det skulle sjå ut som dei hadde dei på, seier Rasch.

Samtidig var strømpene ei synleg forlenging av undertøyet, noko som i seg sjølv bidrog til ei slags erotisering av plagget.

– På same måten som BH-en gjorde allereie i mellomkrigstida, framheva nylonstrømpene dei kvinnelege formene. Og ein kan kanskje seie at det å gå med nylonstrømper gjorde at ein kunne vise meir sensualitet med kleda på, meiner Rasch.

Strømpene vart bukser

På 1960-talet forsvann importrestriksjonane, og nylonstrømpemarknaden vart raskt overtatt av utanlandske aktørar som kunne tilby mykje rimelegare masseproduserte varer. Samtidig vart strømpene utvikla til strømpebukser, som jo var langt meir praktiske – då det ikkje lenger var nødvendig med alskens strikkar, klyper og hoftehaldarar.

Mange hevdar likevel at kvaliteten har gått ned med åra, og at nylonstrømper og strømpebukser er eit eksempel på såkalla planlagt forelding: altså at dei er bevisst konstruert for raskt å gå i stykke. Men det hindrar ikkje nylonstrømpene og -strømpebuksene i framleis å vere ein sjølvsagt del av garderoben til dei fleste kvinner.

 (©NPK)

Til toppen